Voor belangrijke wedstrijden, zware trainingen of momenten van druk klinkt 'boven jezelf willen uitstijgen' als een ambitieuze, motiverende gedachte. Tegelijk schuilt er een belangrijk risico in: alsof maximaal presteren niet voldoende meer is. Alsof een goede prestatie alleen telt als ze uitzonderlijk aanvoelt. Wanneer het een waarheid wordt waaraan iemand zich probeert aan te passen, ontstaat er mentale spanning.
De mythe van de uitzonderlijke prestatie
Sportcultuur verheerlijkt het idee ‘boven jezelf uit te stijgen’. Ook de media cultiveert de heroïek van pijn, grenzen verleggen en iets doen wat ‘eigenlijk niet mogelijk was’. Toch zijn de meeste sterke prestaties niet magisch. Ze ontstaan uit trainen, trainen en nog eens trainen. En dat degelijk uitvoeren onder onvolmaakte omstandigheden.
Kijk maar eens naar interviews van winnaars. Ze benoemen steevast wat er nog beter kon. Je hoeft helemaal niet perfect te presteren om olympisch goud te winnen. Atleten vestigen hun records vaak op bijzondere momenten. Niet omdat ze plots boven zichzelf uitstijgen, maar omdat motivatie, focus en bereidheid om af te zien daar maximaal samenkomen. Daardoor komen ze dichter bij hun fysieke potentieel.
Toch is prestatie geen pure uiting van dat potentieel. Er spelen altijd vermoeidheid, spanning, twijfel, concentratieverlies of minder goede omstandigheden. De kern zit hem in het beperken van dat verlies. Niet door de ruis weg te duwen, maar door ermee te leren bewegen. Het maakt deel uit van het spel.
Valkuil
Telkens iets beter proberen worden dan voordien vormt zeker een krachtige motor. Jezelf moeten overstijgen is dat niet. Wanneer iemand met die gedachte samenvalt, lijkt spanning plots iets dat niet meer mag bestaan. Dan is die atleet bij een fout al mentaal verloren. Als het niet meer perfect kan, wat heeft doorgaan dan nog voor zin?
Gevolg: de atleet forceert zich, tracht de omstandigheden te overcontroleren, raakt snel gefrustreerd en haakt af als de zaken niet perfect lopen. De marge om mens te blijven blijft dan wel erg klein.
Natuurlijk bestaan die flow-momenten waarin alles vanzelf lijkt te gaan. Ze zijn echter eerder de uitzondering dan de regel.
Presteren gebeurt meestal mét ruis.
Misschien zit mentale sterkte dus niet zozeer in boven jezelf uitstijgen, maar in blijven uitvoeren waarop je trainde wanneer het niet perfect voelt.
Een atleet die denkt dat een goede prestatie alleen waarde heeft als ze groter aanvoelt dan wie ze vandaag zijn, zal nooit tevreden zijn. Wie leert focussen op uitvoering binnen de omstandigheden van die dag, ontwikkelt vaak iets duurzamers dan zelfvertrouwen: vertrouwen dat hij ook mét ruis kan blijven functioneren. Dat is de basis om stap voor stap grenzen te verleggen. Niet de spectaculaire reuzesprongen leiden tot persoonlijke records, wel de consistente opbouw over de jaren heen.
